|
Y.Selim Meydanı |
|
Amasya,
Orta Karadeniz Bölgesi Yeşilırmak Vadisinde, antik İpek Yolu güzergahı üzerinde
bulunan, Anadolu'nun nadide incilerinden biridir.
Yapılan arkeolojik araştırmalarla elde edilen bulgularda M.Ö. 5500 yıllarına
dayanan 7500 yıllık bir kültür birikimine sahip Amasya ve yöresi, Anadolu'muzun
ikinci bir Kapadokya'sı özelliği taşımaktadır. Kalkolitik Çağ, Tunç Çağı, Hitit,
Frig, Helenistik, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı kültürlerinde yerleşim
bölgesi olan ilimiz ve yöresi, açık müze-kent görünümündedir.
Böylesine uzun süreçte geçmişi geleceğe taşıyan değerlerin saklandığı, tarihinde
Ferhat ile Şirin örneği sevdaların yaşandığı, Lokman Hekim, Mihri Hatun, Strabon
gibi sayısız ünlülerin yetiştiği Amasya; tarihin, bilimin, musikinin, tüm kültür
ve sanat değerlerinin beşiğidir. 1861 yılında Fransız G. Perrat "Amasya
Anadolu'nun Oxford'udur. 25.000 kişilik nüfusunun 2000'i öğrenci olup 18
medresede öğrenim görmektedir" diye yazmıştır.
Amasya, Osmanlı Sultanlarının bir çoğunun şehzadelik dönemlerini yaşadığı,
Osmanlı'yı Cumhuriyet'e taşıyan değerlerin yetiştiği, Ulusal Kurtuluş Savaşında
milli İrade'nin oluştuğu, Gazi Mustafa Kemal Paşa'nın önderliğinde yeniden
yapılanma kararlarının alındığı, Cumhuriyete giden ışıklı yolun başlıca
kilometre taşı ve en önemli yazılı belge niteliğindeki Amasya Tamimi'nin
yayımlanarak "milletin istiklalinin tamamen milletin azim ve kararına bağlı
olduğu"nun vurgulandığı önemli bir yerleşim merkezi olmuştur.
Böylece Amasya, Fetret Devri sonrası Çelebi Mehmet tarafından Osmanlı Birliğinin
sağlanmasına ev sahipliği ettiği gibi, Yüce Milletimizin, yok olmaktan
kurtularak, Çağdaş Cumhuriyete kavuştuğu Kurtuluş Savaşının meşalesinin
yakıldığı yer olmak özelliğiyle de önemli bir tarihi tekerrüre sahne olmuştur.
Şehir merkezinde yer alan birçok Selçuklu taş mimari eserleri örnekleri yanında,
Yalıboyu adı verilen ve Yeşilırmak sahil şeridinin kale eteklerinde bulunan sur
duvarları üzerinde yer alan, Osmanlı Dönemi sivil mimari örnekleri, yan yana
dizilmiş Kastamonu, Safranbolu evleri misali, ortak bir plan ve cephe üzerine
inşa edilmiş cumbalı, üçlü pencereli ferah Türk Evleri, önlerinden kıvrılarak
akan Yeşilırmak ve üst yamaçlarındaki Kral Kaya mezarları ile birlikte Amasya'ya
kimlik kazandıran mükemmel bir tablo oluşturmaktadır.
Doğa harikası Borabay Gölü ve çevresi ile Terziköy Kaplıcaları'nın Bakanlar
Kurulu'nca turizm merkezi olarak tesbit edilmesinin yanı sıra Turizm
Bakanlığımızca da ilimiz düzeyindeki Turizm Envanteri ve Turizm Geliştirme Planı
hazırlanmıştır. Bu uygulama ile var olan kaynakların turizm sektörü hizmetine
nasıl sunulabileceği uzmanlık dalında araştırılarak, Geliştirme Planı ile de
İlimiz Turizm hareketlerine gerek yatırımcı gerekse turist açısından yeni
ufuklar açılmaktadır.
Sıcak yöre insanımız, geleneksel kültür değerlerimizi, sahip olduğu doğa
harikası çekicilikleri, tarihi değerleri, termal kaynakları, yerel turizmi
geliştirmek amacıyla, yerli-yabancı yatırımcı ve turistlere sunmak onlarla
paylaşmak arzusundadır.
AMASYA'NIN KISA TARİHÇESİ
Yapılan arkeolojik araştırma ve bulgulara göre Amasya'da ilk yerleşme M.,Ö. 5500
yıllarında başlayıp Hitit, Frig, Kimmer, İskit, Lidya, Pers, Hellenistik -
Pontus, Roma, Bizans, Danişmend, Selçuklu, İlhanlı ve Osmanlı dönemlerinde de
kesintisiz olarak devam etmiştir.
Bu dönemlerin arkeolojik yerleşim yerlerine ait kalıntılar halen mevcuttur.
Amasya merkezinde uygarlıklarından derin izler bırakan Pontuslar'ın (M.Ö.333 -
M.Ö.26) Krallarının ölümünden sonra kayalara oymak suretiyle yaptıkları Kral
Kaya Mezarları, bu gün bile ilimizin anıtsal eserleri arasında yer almaktadır.
M.Ö. 26 - M.S.395 tarihleri arasında Roma egemenliğine geçen ilimiz ve
çevresinde bu uygarlığa ait su kanalları, kaleler köprüler vb. eserlerden
bazıları günümüze kadar gelebilmiştir.
700 yıl Bizans egemenliğinde kalan Amasya'yı 1071 yılında Anadolu'ya giren
Alparslan'ın komutanlarından Melik Ahmet Danişment Gazi 1075 yılında fethederek
burada ilk Türk Egemenliğini kurmuştur. Bundan sonra Amasya'da Selçuklu
egemenliği görülmektedir. Bu dönemde yaşamış olan vali ve emirler yaptırdıkları
medrese, cami, türbe gibi eserlerle kentimizi Anadolu'nun en büyük kültür
merkezi durumuna getirmişlerdir. Selçuklular 1243'deki Kösedağ Savaşı'nda
Moğollara yenilmiştir. 1246 yılında başlayan Moğol istilasında, ilk Amasya
Valiliği Seyfettin Torumtay'a verilmiştir. İran'da kurulan İlhanlılar, 1265'te
Anadolu'yu hakimiyetleri altına alarak, yönetime el koymuş ve kendisine
bağlamışlardır. Kentimizde yaşamış bazı İlhanlı şahsiyetlerinin mumyaları halen
müzemizde teşhir edilmektedir.
1341 yılından sonra Uygur Türklerinden Ertana Beyliği'nin hakimiyeti
görülmektedir. 1386 yılında Şehzade Yıldırım Bayezid Amasya'yı Osmanlı
topraklarına katmıştır. 1402'de Osmanlı birliğinin bozulmasına sebep olan ve
Timur'un zaferi ile sonuçlanan Ankara Savaşı, Osmanlılardaki kargaşayı,
Şehzadeler arasında mücadeleye dönüşmüştür. Amasya Valisi Çelebi Mehmet duruma
hakim olarak ikinci defa Osmanlı birliğini sağlamıştır. Amasya; Osmanlı padişah
ve şehzadelerinin gösterdikleri özel ilgi nedeniyle, "Şehzadeler Şehri " olarak
ün yapmıştır. Şehzade Yıldırım Bayezid, Çelebi Mehmet, Şehzade Murat (II) (1404
yılında Amasya'da doğmuştur.), Şehzade Ahmet Çelebi, Şehzade Mehmet (II),
Şehzade Alâeddin, Şehzade Bayezid (II) (oğlu Yavuz Sultan Selim Han 1470 yılında
Amasya Sarayında doğmuştur.), Şehzade Ahmet, Şehzade Murat, Şehzade Mustafa,
Şehzade Bayezid ve Şehzade Murad (III) çeşitli tarihlerde Amasya'da Valilik
Yapmışlardır. Bu dönemde birçok âlim ve ulema yetişmiş, saray, çeşme, medrese,
cami, türbe v.b. gibi kalıcı eserlerle kentimiz bir kültür merkezi olarak
tarihteki yerini almıştır. Bu eserler günümüze kadar gelerek geçmişe ışık
tutmaya devam etmektedir.Tarihin akışı içerisinde önemli roller üstlenen Amasya
Kurtuluş Savaşı sırasında yine ön plana çıkmıştır.
19 Mayıs 1919 tarihinde Samsun'da başlayan Milli Mücadele'nin ilk adımı, 12
Haziran 1919 tarihinde Mustafa Kemal'in Amasya'ya gelmesiyle devam etmiştir.
Kurtuluş mücadelesinin planları hazırlanmış, Erzurum ve Sivas kongrelerinin
toplanmasına burada karar verilmiş, 22 Haziran 1919 tarihinde yayınlanan "Amasya
Tamimi" ile "Milletin İstiklâlini Yine Milletin Azim ve Kararı Kurtaracaktır"
denilerek Milli Mücadele burada fiiliyata geçirilmiştir. Bu itibarla, Amasya,
Türkiye Cumhuriyeti'nin kuruluşunda da ilk önemli adımın atıldığı yer olmuştur.
İDARİ DURUM
Amasya,halen ,Merkez
İlçe hariç, 6 İlçeye sahiptir.İl'in 348 Köyü ve 22 Beldesi vardır. İl'de toplam
Belediye sayısı 29 , Köyaltı Yerleşim Birimi sayısı ise 220 dir.
İÇELERE GÖRE
BELEDİYE,KÖY VE KÖY ALTI YERLEŞİM YERLERİ SAYILARI
|
İLÇELER |
BELEDİYE SAYISI |
KÖY SAYISI |
KÖYALTI YERLEŞİM
SAYISI |
|
İL TOPLAMI |
29 |
348 |
220 |
|
MERKEZ |
8 |
100 |
77 |
|
GÖYNÜCEK |
3 |
36 |
13 |
|
GÜMÜŞHACIKÖY |
2 |
42 |
23 |
|
HAMAMÖZÜ |
1 |
18 |
11 |
|
MERZİFON |
2 |
66 |
9 |
|
SULUOVA |
2 |
38 |
9 |
|
TAŞOVA |
11 |
48 |
|
NÜFUS
Toplam 346.191 olan İl nüfusunun %53'ü İl Merkezi ve İlçe Merkezlerinde,%47'si
ise Kırsal Kesim de yaşamaktadır.
NÜFUS GRUPLARINA GÖRE KÖY SAYILARI VE NÜFUS TOPLAMLARI (30.11.1997)
Amasya İli'nde,Bucak ve Köylerin toplam sayısı 370 olup,toplam
nüfusları,ikametgah'a göre167.139 dur.
Bunlardan, nüfusu 2.000'in altındakilerin sayısı 359,toplam nüfusu
142.003'tür.(Toplam Kırsal Nüfus içindeki oranı %85)Bu Nüfus Grubu içinde,0-250
arasında 146 Köy bulunmakta,toplam 20.111 nüfus ile Kırsal Nüfusun %12'sini
oluşturmaktadır.
Nüfusu 2.001-5.000 arasındakilerin sayısı 11,toplam nüfusu 25.136 dır.(Toplam
Kırsal Nüfus içindeki oranı %15)Bu Nüfus Grubu içinde,3.001-3.500 arasındaki Köy
sayısı ise,sadece 1 olup,toplam nüfusu 3.047 dir.
|
|
İstasyon Mevkii |
